Make-up & geschiedenis les 1

‘Gatver, geschiedenis, wat is daar nu aan?’ is een veel gehoorde reactie wanneer ik vertel dat ik in het dagelijks leven docent Mens & Maatschappij ben en afgestudeerd ben op geschiedenis. Veel mensen vinden het oninteressant, te feitelijk en vinden dat je er niets aan hebt om naar het verleden te kijken. Maar ik vond geschiedenis altijd al interessant, als kind was het mijn favoriete vak op de basisschool. Ik vond het altijd leuk om hierover de leren en dan voorstellingen te maken in mijn hoofd over hoe het toen geweest moest zijn. Ook omdat de wereld van vroeger ook de wereld van nu heeft gevormd. Daarnaast kun je leren van het verleden, zowel van je eigen verleden als die van de wereld.
En toen dacht ik laatst: make-up in de geschiedenis, hoe was dat eigenlijk? Ik heb me daar nooit zo in verdiept, dus het leek mij ook interessant. Vandaar de serie ‘Make-up & geschiedenis’, een serie artikelen die de geschiedenis van make-up bekijken. Want hoe is de huidige cosmetica-branche eigenlijk tot stand gekomen? Was make-up iets van alle tijden of zijn er ook tijden geweest waarbij make-up weggestopt werd? Vandaag bekijken we

Tegenwoordig worden er nog steeds nieuwe vondsten gedaan van oude en vervlogen tijden. Tijdens deze vondsten vindt men vaak veel oude gebruiksvoorwerpen. Natuurlijk is het achteraf soms raden waarvoor die gebruikt werden, maar door moderne technologieën kunnen we dit wel heel precies onderzoeken. Zo is er in 2012 nog een ouderwetse ‘make-up set’ gevonden uit het stenen tijdperk. De set heeft een leem en een vijzel, waar waarschijnlijk een natte kleurstof in zat die werd gebruikt bij het beschilderen van lichamen. Dit gevonden voorwerp bewijst dat make-up nog veel verder terug de geschiedenis in gaat dan aanvankelijk gedacht werd. Het stenen tijdperk was namelijk onderdeel van de prehistorie. Een gedeelte in de geschiedenis waar mensen nog niet konden lezen en schrijven. Toch hadden ook zij al bepaalde verzorgingsrituelen ingebouwd, gebruik makend van wat de natuur hen te bieden had.
Voor deze vondst dacht men dat het gebruik van make-up ontstaan was bij de oude Egyptenaren. Zij hadden al crèmes die gesmeerd werden om rimpels tegen te gaan. Ook gebruikten de oude Egyptenaren geurende oliën om lekker te ruiken. Oogmake-up was al heel gebruikelijk in de tijd van de Egyptenaren, zowel bij vrouwen als mannen. De ogen werden vaak omlijnd met zwart of donkergroen pigment. Dit deden ze om er mooier uit te zien, maar ze geloofden ook dat dit duivels op afstand hield en de ogen zou beschermen tegen oogziekten. Het is medisch bewezen dat dit klopt, aangezien het product wat de Egyptenaren gebruikten in kleine hoeveelheid de eigenschap bezit bacteriedodend te werken.
De oude Egyptenaren gebruikten ook al nagellak, maar dit was niet nieuw in die tijd. In China zijn er vondsten gedaan van nagellak die terug te plaatsen zijn naar tijden voor de oude Egyptenaren. Er werd een combinatie gemaakt van gelatine en bijvoorbeeld bijenwas, wat samen met kleurpigment werd aangebracht op de nagels. De koninklijke lieden mochten goud en zilver gebruiken, de rest van de adel andere felle kleuren en de minst belangrijke mensen mochten simpele kleuren gebruiken. Op die manier was aan de nagels de sociale status van de mensen af te lezen.
De Egyptenaren hadden ook veel contact met machtige en belangrijke volkeren in Europa, zoals de Grieken en Romeinen. Zij voerden handel met elkaar en op die manier kwamen de gebruiken uit Egypte ook in Europa terecht. De Romeinen gebruiken kool om de ogen te omlijnen. Daarnaast gebruikten ze rouge en poeder. Over het algemeen was de huid van de Grieken en Romeinen bleek, tenminste die van de welgestelde burgers. Om dit bleke extra naar voren te laten komen, gebruikten ze blauwe verf om aders te benadrukken. Het huidige woord cosmetica komt uit de Romeinse tijd en is afgeleid van Cosmetae. Dit waren de slavinnen die verantwoordelijk waren voor het maken van de poeders en crèmes. En natuurlijk werden er in de badhuizen ook uitbundig gebruik gemaakt van lekker ruikende oliën en verzorgende crèmes.
Rond het jaar 500 plaatsen we de ineenstorting van het Romeinse Rijk. Het was een complete chaos, want vele volkeren verhuisden tegelijkertijd. Vreemde volkeren vielen het rijk binnen en er was geen sterke leider meer om goede beslissingen te nemen. Het leger was te klein om nog goed te kunnen functioneren in zo’n groot rijk. Met het ineenstorten van het Romeinse rijk verdwenen er een aantal dingen. Zo was het niet veilig meer om te reizen, omdat de wegen niet meer beschermd werden. Veel steden werden geplunderd en vernietigd en kennis ging verloren. Ook de luxeproducten die de Romeinen naar onze gebieden hadden gebracht verdwenen deels. Te denken valt dan aan haarborstels, mooie spelden, spiegels en dus ook cosmetica. Europa viel terug in het tijdperk van de Middeleeuwen. Veel mensen moesten dagenlang hard op het land werken en hadden totaal geen tijd om zich bezig te houden met hun uiterlijk. En door de ontbrekende handel was er ook een stuk minder te krijgen. Kortom: de traditie om make-up te dragen verdween. Het werd veelal gezien als iets zondigs, wat alleen door prostituees gedragen werd.
Aan het einde van de Middeleeuwen zien we dit veranderen. De Renaissance kwam op, wat wedergeboorte betekent. In de Renaissance werd er veel naar de tijd van Grieken en Romeinen gekeken, deze periode werd zeer bewonderd in de Renaissance. Zo kwam ook het gebruik van make-up weer terug, vooral in de hogere sociale klassen. Het hebben van een bleke huid was ook in deze periode erg in de mode, omdat je hierdoor liet zien dat je niet buiten op het land hoefde te werken om aan genoeg geld te komen. De meeste vrouwen (en mannen) gebruikten hier witte poeder voor. Maar er waren ook andere, heftigere methodes zoals het gebruik van bloedzuigers om bloed weg te zuigen waardoor je bleker zag. Niet alle middeltjes waren even gezond en hygiënisch. Er werd soms lood, kwik of kleine hoeveelheden arsenicum gebruikt. In Italië was er iemand die poeder maakte van arsenicum en wolfskers, die beide giftig zijn. De dames die het gebruikten mochten onder geen beding dit poeder inslikken. Helaas wisten niet alle mannen dit en er zijn bijna 600 mannen gestorven door dit poeder per ongeluk in te slikken voordat de Italiaanse dame ter dood veroordeeld werd. Ook was het hebben van witte ogen heel erg populair, omdat dit liet zien dat je gezond was. Sommige vrouwen gebruikten hiervoor giftige belladonna of enkele druppels citroensap in het oog.
Het gebruik van make-up was vanaf de Renaissance tot de 19e eeuw iets wat veelal door de adel werd gebruikt. In Frankrijk werd het gewoon om in deze tijd ook rouge en lippenstift te dragen. Dit was iets wat andere landen met argwaan bekeken. Men had het idee dat de Fransen iets te verbergen hadden, omdat ze zich verscholen achter een masker.
Maar niet alleen de make-up was belangrijk, ook het haar mocht zeker niet vergeten worden. In de tijd vanaf de Renaissance, maar vooral in de 17e eeuw, werden hoog opgestoken kapsel helemaal hip. De gegoede dames spendeerden vaak uren bij de kapper, waar er met behulp van pruiken, opzetstukken, kunsthaar en allerlei versieringen torenhoge kapsel werden gemaakt. Er werd van alles gebruikt voor de versiering, van bloemen tot miniatuurschepen en van veren tot kleine nepvogeltjes. Dit haar werd dusdanig gefixeerd dat het een paar weken zo bleef zitten.

Lang zou de massa make-up nog als ordinair zien en associëren met prostitutie. Het moest allemaal niet te opzichtig en kleurrijk zijn. De vrouwen moesten er natuurlijk en onschuldig uitzien, wat zo bleef tot in het begin van de 20e eeuw. Maar daarover de volgende keer meer 😉

Liefs,
Corinne.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s